Trà cho ngày bụng khó chịu: gừng, cam thảo, la hán quả
Những ngày bụng không yên, nhiều nhà Việt pha một ly ấm với gừng, cam thảo hoặc la hán quả. Gừng cho vị cay ấm, cam thảo ngọt dịu, la hán quả ngọt thanh, và cả ba đều không có caffeine. Đây là những thức uống cho cảm giác ấm và dễ chịu sau bữa ăn, không phải thuốc; khó chịu kéo dài hay đau nhiều thì người nên hỏi là bác sĩ.
Bài này kể vị của từng thứ, cách kết hợp sao cho dễ uống, uống ấm hay lạnh, ai nên dè chừng, và một vài ly ở quầy The Hoa có chung những vị quen ấy.
Ba vị quen: gừng, cam thảo, la hán quả
Gừng là vị dễ nhận nhất. Vài lát gừng tươi thả vào nước nóng cho một ly cay nhẹ ở cổ, ấm dần xuống ngực. Dân gian xem gừng là vị ấm, hay dùng vào ngày trở lạnh hoặc sau bữa nhiều đồ nguội. Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khoẻ Bổ sung và Tích hợp của Hoa Kỳ (NCCIH), gừng đã được nghiên cứu cho một số dạng buồn nôn, với kết quả khả quan nhất ở buồn nôn khi mang thai, còn ở nhiều trường hợp khác thì chưa rõ; phần lớn nghiên cứu dùng gừng dạng thực phẩm bổ sung chứ không phải một ly trà (nguồn NCCIH). Nói cách khác, ly trà gừng là một thói quen dễ chịu, chưa phải một liệu pháp.
Cam thảo là rễ cây phơi khô, vị ngọt rõ dù không thêm đường, hậu hơi đắng nhẹ. Trong một ly thảo mộc, cam thảo thường làm vai "nối", giúp các vị khác tròn hơn. Chỉ cần một lượng nhỏ, cho nhiều thì ly ngọt gắt và lấn hết các vị khác.
La hán quả là quả khô màu nâu, vỏ giòn, ruột xốp. Đập dập rồi đun, nước có màu hổ phách, vị ngọt thanh và mùi hơi giống mật. La hán quả quen với người Việt qua ly trà bí đao hay nước sâm mùa nắng. Chiết xuất la hán quả cũng được dùng làm chất tạo ngọt trong thực phẩm ở nhiều nước.
| Vị | Uống lên thấy gì | Cách pha tại nhà | Cần để ý |
|---|---|---|---|
| Gừng tươi | Cay ấm, thơm, hơi nồng | Vài lát mỏng, hãm nước sôi khoảng 5 đến 10 phút | Có người thấy nóng rát dạ dày, ợ nóng |
| Cam thảo | Ngọt rõ, hậu đắng nhẹ | Một vài lát nhỏ, hãm cùng vị khác | Không uống nhiều, uống kéo dài; xem phần dưới |
| La hán quả | Ngọt thanh, mùi mật | Đập dập một phần quả, đun nhỏ lửa | Ngọt khá đậm, dùng ít cho ly vừa vị |
Kết hợp thế nào cho dễ uống
Ba vị này hợp nhau vì mỗi vị giữ một việc: gừng cho phần ấm và thơm, cam thảo hay la hán quả cho phần ngọt. Vài cách phối quen:
- Gừng với một lát cam thảo. Cam thảo làm dịu cái nồng của gừng, ly dễ uống hơn với người không quen vị cay.
- Gừng với la hán quả. Ngọt thanh hơn, mùi mật của la hán quả che bớt vị hăng của gừng. Hợp với người không thích vị hậu đắng của cam thảo.
- Chỉ la hán quả. Ly không cay, không đắng, uống lạnh vào trưa nắng cũng dễ.
Một nguyên tắc nhỏ: đã có cam thảo hay la hán quả thì gần như không cần thêm đường. Nếu dùng cả hai vị ngọt trong một ly, giảm lượng mỗi thứ để ly không ngọt gắt. Còn gừng thì thái mỏng sẽ ra vị nhanh hơn đập dập, nên hãm vừa đủ rồi vớt ra để ly không quá nồng.
Uống ấm hay uống lạnh
Với những vị này, nhiều người thích uống ấm hơn. Một ly ấm uống chậm từng ngụm sau bữa ăn cho cảm giác bụng được ủ lại, đúng tinh thần của một ly trà gừng. Nếu bạn vốn hay khó chịu khi uống đá lạnh lúc no, chọn bản ấm là cách đơn giản nhất.
Uống lạnh vẫn được, nhất là la hán quả vào ngày nắng. Gừng thì khi uống lạnh, vị cay rõ hơn nhưng phần "ấm" gần như mất đi. Dù ấm hay lạnh, uống chậm và uống sau bữa ăn một lúc thường dễ chịu hơn là uống vội lúc bụng trống.
Ai nên dè chừng
Thảo mộc quen thuộc không có nghĩa là hợp với mọi người.
- Cam thảo: theo NCCIH, dùng cam thảo lượng lớn hoặc kéo dài có thể làm tăng huyết áp, giảm kali trong máu, và có thể tương tác với một số thuốc; người đang mang thai được khuyên tránh dùng nhiều (nguồn NCCIH). Nếu bạn đang theo dõi huyết áp, bệnh tim, bệnh thận hay đang uống thuốc theo đơn, hãy hỏi bác sĩ trước khi uống trà có cam thảo đều đặn.
- Gừng: NCCIH ghi nhận gừng có thể gây khó chịu ở bụng, ợ nóng, tiêu chảy ở một số người. Nếu một ly gừng làm bạn nóng rát hơn, hãy đổi sang vị khác.
- La hán quả: vị ngọt đậm, nên nếu bạn đang để ý lượng ngọt trong ngày, tính cả ly này vào.
Và quan trọng nhất: một ly trà chỉ dành cho cảm giác khó chịu thoáng qua. Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hoá và Bệnh thận của Hoa Kỳ (NIDDK), khó tiêu đi kèm nôn nhiều lần, sụt cân không rõ lý do, khó nuốt, phân đen hay đau dữ dội là lúc cần gặp bác sĩ ngay (nguồn NIDDK). Bụng khó chịu lặp lại nhiều ngày, dù nhẹ, cũng đáng được đi khám thay vì đổi hết ly này sang ly khác.
Ở quầy The Hoa: những ly có chung vị quen
The Hoa có một dòng thức uống thảo mộc pha tay tên là Trà Dưỡng. Ở quầy, thảo mộc khô nằm trong những hộp gỗ chia ngăn, mỗi ly được ủ bằng tay, có bản nóng và bản lạnh. Bạn có thể xin mở hộp ngửi thử trước khi chọn. Hai vị có cam thảo theo giấy công bố:
- Dưỡng Thanh Hương: cam thảo, trần bì, bạch linh, nụ nhài. Vị thanh, ít ngọt trong vị, thơm vỏ quýt khô. Hợp với người thích ly nhẹ, không chua.
- Dưỡng An Bụng: atiso đỏ, cam thảo, cỏ ngọt, cúc vàng, nụ hồng, thảo minh. Vị chua thanh, nước đỏ hồng. Hợp với người thích vị chua nhẹ sau bữa ăn.
Cần nói rõ: hai vị này không có gừng hay la hán quả, và tên từng vị là tên sản phẩm, không phải lời hứa về tác dụng. Cách chọn dễ nhất vẫn là theo vị bạn thích: muốn thanh thì Dưỡng Thanh Hương, muốn chua nhẹ thì Dưỡng An Bụng, và buổi tối thì chọn bản ấm. Giá Trà Dưỡng khoảng 26.000 đồng, giá tại quầy, ứng dụng có thể khác. Thành phần đầy đủ từng vị có ở trang Mức ngọt và thành phần.
Nếu ly của bạn thêm Lê Đường Phèn, hãy bớt một bậc đường để ly không quá ngọt; còn Hạt Sen cho ly bùi, nhẹ.
Trà Dưỡng là thảo mộc, không phải thuốc. Uống một ly mỗi ngày, không quá ba ly. Đang mang thai, cho con bú hay điều trị bệnh thì hỏi thêm bác sĩ.
Hỏi nhanh
Trà gừng, cam thảo, la hán quả có caffeine không? Không. Cả ba đều là thảo mộc, không có lá trà. Nếu ly có pha thêm trà xanh hay hồng trà thì mới có caffeine.
Pha gừng với cam thảo hay với la hán quả thì ngon hơn? Tuỳ khẩu vị. Gừng với cam thảo ngọt dịu, hậu đắng nhẹ; gừng với la hán quả ngọt thanh hơn, mùi như mật. Đã có một vị ngọt thì gần như không cần thêm đường.
Bụng khó chịu mấy ngày liền thì có nên chỉ uống trà? Không nên. Ly trà ấm chỉ dành cho cảm giác khó chịu thoáng qua. Khó chịu lặp lại, đau nhiều, nôn, sụt cân hay phân đen thì nên đi khám.
Đọc thêm
- Uống trà sữa xong nặng bụng: bốn thứ trong ly
- Trà mát gan là gì, ai hay uống, uống thế nào cho vừa
- Một ly ấm cho buổi tối: những vị thảo mộc quen ở Việt Nam
Các vị Trà Dưỡng, ảnh từng ly và cách gọi nóng hay lạnh có ở trang Sản phẩm, mục Trà Dưỡng. Lần tới ghé quầy, cứ xin mở hộp thảo mộc ngửi thử, rồi chọn một ly ấm theo mùi bạn thích.